Vì sao “những chữ không thể đọc” vẫn có thể trở thành cái đẹp

── Khi thư pháp vượt qua ý nghĩa, nó trở thành nghệ thuật

Khi đứng trước một tác phẩm thư pháp, chúng ta thường có cảm giác như sau:
“Không biết viết gì, nhưng lại bị cuốn hút một cách kỳ lạ.”

Đây không phải là sự thất bại trong việc thưởng thức.
Ngược lại, đó chính là khoảnh khắc ta chạm đến cốt lõi của thư pháp như một hình thức nghệ thuật.

Thư pháp vốn dĩ là thứ để “đọc”

Chữ viết được sinh ra nhằm truyền tải ý nghĩa.
Vì vậy, thư pháp ban đầu được đặt trên tiền đề là “có thể đọc được”.

Xét về mặt lịch sử,

• bia khắc đá
• văn bản
• pháp lệnh
• thư từ

tất cả đều nhằm mục đích truyền đạt thông tin.
Tuy nhiên, khi thư pháp bắt đầu được ý thức như một nghệ thuật, tiền đề này dần dần bị lay chuyển một cách lặng lẽ.

Khoảnh khắc thư pháp “không thể đọc” ra đời

Nhìn vào Kiểu chữ thảo hay các bản thảo kana cổ, có thể thấy rõ rằng thư pháp dần dần tiến về hướng từ chối việc đọc một cách dễ dàng.

• hình dạng chữ bị phá vỡ
• các yếu tố bị lược bỏ
• nét bút nối liền nhau
• đường viền của ý nghĩa trở nên mờ nhạt

Dẫu vậy, nó vẫn là thư pháp.
Vì sao lại như vậy?

Khi chữ viết được quy giản thành “đường nét”

Trong thư pháp, điều quan trọng nhất không phải là bản thân chữ viết.
Mà là sự vận động của đường nét.

• tốc độ
• trọng lượng
• sự ngưng lại
• sự buông nét
• sự tiếp nối

Những yếu tố này không còn tồn tại như ý nghĩa, mà như dấu vết của cơ thể.

Khi chữ viết không còn đọc được nữa, lần đầu tiên chúng ta mới thực sự nhìn thấy “đường nét tự thân”.

Thư pháp truyền tải “khí chất”, không phải “ý nghĩa”

Ngay cả từ một tác phẩm không thể đọc,
chúng ta vẫn cảm nhận được điều gì đó.

• sự tĩnh lặng
• căng thẳng
• cao trào
• dư âm

Đó không phải là ý nghĩa của ngôn từ, mà gần hơn với nhịp thở và trạng thái tinh thần của người viết.

Thư pháp chuyển mình từ một phương tiện truyền tải ý nghĩa sang một biểu đạt truyền tải khí chất và sự hiện diện.

Văn hóa pháp thiếp nuôi dưỡng “thư pháp không cần phải đọc”

Pháp thiếp hay các mảnh bản thảo cổ không nhất thiết được tạo ra để đọc toàn văn.

• một chữ
• một dòng
• một mảnh đoạn

Chúng là tư liệu để học hỏi bút pháp, cấu trúc và dòng chảy của nét bút.
Trong nền văn hóa này, câu hỏi “có đọc được hay không” dần dần trở nên không còn quan trọng.

“Không hiểu” không phải là một khiếm khuyết cần loại bỏ

Con người hiện đại có xu hướng coi trọng “sự hiểu được ngay lập tức”.
Tuy nhiên, vẻ đẹp của thư pháp không đòi hỏi sự hiểu tức thì.

Ngược lại,

• không thể nắm bắt chỉ trong một lần nhìn
• ấn tượng thay đổi mỗi khi quan sát
• khiến ta phải dừng lại nhiều lần

Chính những đặc tính này làm cho thư pháp trở thành nghệ thuật.

Từ “đọc” sang “nhìn”, rồi đến “cảm nhận”

Thư pháp đã trải qua những giai đoạn chuyển biến:

• chữ được đọc
• hình khối được nhìn
• sự hiện diện được cảm nhận

“Những chữ không thể đọc” nằm ở giai đoạn cuối cùng này.
Chỉ khi vượt qua ý nghĩa, thư pháp mới trở thành biểu đạt thuần khiết.

Vì sao chúng ta bị cuốn hút bởi thư pháp không thể đọc?

Bởi trong đó tồn tại một khoảng trống không thể lý giải.
Nó từ chối lý luận và trực tiếp tác động đến giác quan.

Giống như âm nhạc vẫn có thể tồn tại mà không cần lời,
sự cộng hưởng luôn đến trước sự hiểu biết.

Kết luận ── Chính vì không đọc được, thư pháp mới đẹp

Việc không thể đọc chữ không phải là sự thiếu hụt.
Ngược lại, đó là minh chứng cho sự giải phóng khỏi ý nghĩa.

Khoảnh khắc thư pháp từ bỏ ý nghĩa, nó bắt đầu mang trong mình đường nét, thời gian, cơ thể và tinh thần.

Chính vì vậy, “những chữ không thể đọc” hoàn toàn có thể đứng vững như một cái đẹp.