── Những bản viết bị cắt hé lộ một góc nhìn đạo đức khác trong văn hóa Nhật Bản
Nhiều người lần đầu nhìn thấy Kohitsugire có thể tự hỏi trong lòng:
Tại sao phải cắt đi?
Liệu đây có phải là hành vi phá hủy di sản văn hóa?
Thật vậy, khi một bản thảo cổ hoặc cuộn giấy mất đi hình dạng nguyên vẹn và còn lại chỉ những mảnh nhỏ, từ góc nhìn hiện đại, điều đó có thể được coi là “tổn thất.”
Tuy nhiên, trong văn hóa thư pháp Nhật Bản, Kohitsugire không được coi đơn thuần là hành vi phá hủy.
Bài viết này sẽ bắt đầu từ câu hỏi Kohitsugire có phải là phá hoại văn hóa hay không và giải thích giá trị thẩm mỹ cũng như đạo đức đặc trưng của Nhật Bản trong thư pháp.
Cảm giác không quen về việc “cắt” ── Quan điểm hiện đại về bảo tồn toàn vẹn
Bảo tồn di sản văn hóa hiện đại nhấn mạnh việc giữ nguyên trạng:
- Giữ nguyên hiện trạng
- Khôi phục phải có thể đảo ngược
- Chia cắt hoặc chỉnh sửa về nguyên tắc bị cấm
Theo quan điểm này, Kohitsugire rõ ràng có vẻ là hành vi có vấn đề.
Nhưng vào thời kỳ Kohitsugire phổ biến, không có nhận thức rằng đó là “phá hủy.”
Người xưa có cách đánh giá giá trị thư pháp khác hẳn so với tiêu chuẩn bảo tồn ngày nay.
Bối cảnh văn hóa hình thành Kohitsugire
Thư pháp là để cảm nhận “sắc thái,” không chỉ thông tin
Trong văn hóa thư pháp Nhật Bản, chữ viết không chỉ là thông tin:
- Kiểu vuông
- Nhịp điệu của nét chữ
- Mực nhạt dần
- Sức căng của khoảng trống
Những yếu tố này cùng nhau phản ánh nhân cách và tinh thần của người viết.
Do đó, chỉ một dòng chữ, thậm chí chỉ một ký tự, cũng có giá trị đáng kể.
Chọn “phần tốt nhất” thay vì toàn bộ bản
Phần lớn Kohitsugire được chọn từ những đoạn xuất sắc, nơi kỹ năng thực sự của người viết tỏa sáng.
Điều này không phải là phá hủy, mà là sự cô đọng giá trị.
Kohitsugire như một hình thức bảo tồn
Giữ lại những bản thảo có nguy cơ mất
Ngay cả khi bản thảo còn nguyên, nó vẫn đối mặt với nguy cơ:
- Hư hại do côn trùng
- Cháy nổ
- Lũ lụt
- Chiến tranh
Nhiều tác phẩm từ thời Heian và Kamakura đã bị mất vì không được cắt.
Việc chia cắt giúp tăng khả năng tồn tại của chúng.
Chiến lược sống sót qua phân tán
Kohitsugire giúp:
- Chia bản thảo thành nhiều phần
- Truyền tới nhiều gia đình
- Lưu giữ qua nhiều thế hệ
Thậm chí, hành động cắt đôi khi làm tăng khả năng các tác phẩm xuất sắc tồn tại đến ngày nay.
Tác phẩm nghệ thuật hay công cụ học tập
Dùng để thưởng thức và học tập
Các mảnh Kohitsugire được dùng:
- Trưng bày trong tokonoma (床の間)
- Dán vào sách mẫu (手鑑)
- Dùng làm bản mẫu tập luyện theo (臨書)
Chúng vừa là tác phẩm nghệ thuật, vừa là công cụ học tập.
Những mảnh mà nhiều người có thể học thường có giá trị văn hóa cao hơn bản nguyên vẹn bị vài người sở hữu.
Thư pháp phải được sử dụng để sống
Văn hóa thư pháp Nhật Bản coi trọng việc được nhìn, chạm và học tập.
Kohitsugire là hình thức giúp tác phẩm sống động.
Giới hạn của khái niệm “phá hủy di sản văn hóa”
Thuật ngữ này phản ánh đánh giá đạo đức hiện đại.
Liệu chúng ta có thể áp dụng giá trị hiện nay để đánh giá quá khứ?
Với những người thực hiện Kohitsugire, đó có thể là hành vi:
- Lựa chọn
- Bảo tồn
- Truyền đạt
Những câu hỏi còn lại
Tất nhiên, không phải mọi Kohitsugire đều hợp lý:
- Cắt ngẫu nhiên vì mục đích thương mại
- Phân mảnh mà không có đánh giá thẩm mỹ
- Mất bối cảnh lịch sử
Do Kohitsugire đòi hỏi cả nhạy cảm thẩm mỹ cao và trách nhiệm, nên đánh giá về nó vẫn còn khác nhau.
Kết luận ── Phá hủy hay truyền thừa?
Kohitsugire là phá hủy di sản hay là lựa chọn để truyền văn hóa đến tương lai?
Câu trả lời không đơn giản.
Nhưng điều chắc chắn là, để hiểu Kohitsugire, cần cân nhắc:
- Quan niệm thư pháp của Nhật Bản
- Ý tưởng cô đọng vẻ đẹp
- Văn hóa nhìn thấy giá trị trong từng mảnh
Kohitsugire đặt ra câu hỏi về hình thức truyền thừa văn hóa khác ngoài việc giữ nguyên vẹn.
Comments