Điểm tương đồng giữa Thư pháp Ả Rập và Thư pháp Hán

──Tại sao hành động “viết chữ” lại trở thành cả tôn giáo và nghệ thuật

Ở cái nhìn đầu tiên, thư pháp Ả Rập và thư pháp Hán tự dường như là hai thế giới hoàn toàn khác biệt.

• Hệ thống chữ viết khác nhau.
• Ngôn ngữ sử dụng khác nhau.
• Bối cảnh tôn giáo cũng khác nhau.

Tuy nhiên, ở cả hai truyền thống, những gì được viết không chỉ là chữ cái mà còn chứa đựng điều gì đó “tinh thần”.

Điều này có thể tạo ra cảm giác tương tự khi quan sát bất kỳ dạng thư pháp nào. Bài viết này sẽ khám phá những đặc trưng bản chất mà thư pháp Ả Rập và thư pháp Hán tự có chung.

Thư pháp là cảm nhận trước khi đọc──Hình thức vượt lên ý nghĩa

Cả thư pháp Hán tự và thư pháp Ả Rập đều hướng tới cảm giác thị giác trước, còn việc hiểu nghĩa sẽ theo sau.

Sức mạnh và nhịp điệu của đường nét, bố cục, khoảng trống đều tác động trực tiếp đến giác quan.

Điều này không phải là ngẫu nhiên. Ở cả hai nền văn hóa, chữ viết được nâng lên thành hình thức nghệ thuật, tinh luyện như các cấu trúc thị giác.

Văn hóa sao chép những lời thiêng liêng

Bối cảnh của thư pháp Hán tự

Thư pháp Hán tự gắn bó sâu sắc với kinh điển Phật giáo, thơ văn, và các tác phẩm cổ điển.
Việc viết là hành động tiếp xúc cơ thể với lời của các bậc hiền triết và điều thiêng liêng.

Bối cảnh của thư pháp Ả Rập

Trong thư pháp Ả Rập, các lời của Kinh Qur’an là trung tâm.
Viết đúng và đẹp lời Chúa gắn liền với chính đức tin.

Điểm chung

Ở cả hai truyền thống, nội dung được viết là “lời tuyệt đối”, và hành động viết trở thành rèn luyện tinh thần.

“Đúng” và “Đẹp” không tách rời

Ngày nay, người ta thường tách riêng tính chính xác (thực dụng) và vẻ đẹp hình thức (nghệ thuật).
Tuy nhiên, trong thư pháp Hán tự và thư pháp Ả Rập, việc viết đúng đã chính là đẹp.

• Chuẩn mực hình dạng chữ
• Nguyên tắc thứ tự nét và cách vận bút
• Tỷ lệ và bố cục

Tuân thủ những nguyên tắc này tự nó tạo nên vẻ đẹp. Có sự đồng thuận rằng thư pháp là “nghệ thuật theo khuôn phép”.

Đường nét là “vận chuyển”, không chỉ “vẽ”

Thư pháp Hán tự dùng bút lông, thư pháp Ả Rập dùng qalam (bút lau).
Dụng cụ khác nhau, nhưng triết lý về đường nét là giống nhau.

• Kẻ một đường liền mạch
• Không do dự giữa chừng
• Phù hợp với nhịp thở

Đường nét được tạo ra từ toàn bộ cơ thể, không chỉ tay. Vì thế, thư pháp gần gũi với múa hay võ thuật như một hình thức biểu đạt.

Tư tưởng về khoảng trống và “khoảng cách”

Trong thư pháp Hán tự, khoảng trống và “ma” (khoảng cách giữa các yếu tố) được chú trọng.
Trong thư pháp Ả Rập, khoảng cách giữa dòng, chữ, và bố cục tổng thể được thiết kế tỉ mỉ.

Cả hai chia sẻ quan niệm rằng phần chưa viết hoàn thiện tác phẩm. Khoảng trống không phải là thiếu vắng mà là biểu hiện của sự im lặng.

Đỉnh cao của tính trừu tượng trong thư pháp

Cả thư pháp Hán tự và Ả Rập đều có xu hướng tăng tính trừu tượng khi trưởng thành.

• Kiểu chữ thảo và chữ thảo hoang
• Chữ Kufic trang trí

Khi việc nhận diện nghĩa trở nên khó, năng lượng của đường nét trở nên nổi bật. Đây là khoảnh khắc thư pháp vượt qua ngôn ngữ, trở thành biểu đạt thuần túy.

Lý do “giống nhau” không phải ngẫu nhiên

Những điểm chung không phải do giao lưu văn hóa. Nguyên nhân cơ bản là:

• Văn hóa coi việc viết là rèn luyện
• Niềm tin vào chân lý vượt lời nói
• Biểu đạt thống nhất cơ thể và tinh thần

Thư pháp Hán tự và Ả Rập độc lập đạt tới cùng đỉnh cao của nghệ thuật viết.

Tóm lại──Thư pháp đứng giữa ranh giới Tôn giáo và Nghệ thuật

Thư pháp Ả Rập và Hán tự khác nhau về tôn giáo và ngôn ngữ.
Tuy nhiên, chúng hoàn toàn trùng nhau ở chỗ:

• Viết là cầu nguyện
• Viết là tư duy
• Viết là nghệ thuật

Cả hai chứng minh một cách âm thầm rằng hành động viết chữ có thể nâng cao tinh thần con người đến mức này.